28,8 procent van de kleine Belgische bedrijven gebruikt AI, tegen 76,4 procent van de grote. De rem is niet geld en niet onwil. Wat er dan wel aan de hand is.
Er zit een opvallend gat tussen wat Vlaamse kmo's willen en wat ze doen, en de cijfers laten precies zien waar dat gat zit. Dit artikel gaat over die cijfers, over waarom de gebruikelijke verklaringen niet kloppen, en over wat er in de praktijk werkt.
In 2025 gebruikte 76,4 procent van de grote Belgische bedrijven AI, tegen 28,8 procent van de kleine. Van de Vlaamse bedrijven investeert ongeveer een op de vijf er daadwerkelijk in en gebruikt het effectief.
Tegelijk noemt 57 procent van de kmo's automatisering een prioriteit en heeft 66 procent er budget voor. De belangrijkste redenen die ze noemen zijn tijdwinst (40 procent), kostenverlaging (35 procent) en kwaliteitsverbetering (29 procent).
Die twee sets cijfers naast elkaar leggen levert de eigenlijke vraag op: als de wil er is en het budget er is, waarom gebeurt het dan niet?
Op de vraag wat de grootste hindernis is, antwoordt 35 procent gebrek aan eigen expertise. Daarna komen zorgen over privacy en beveiliging (25 procent) en gebrek aan vertrouwen in AI (20 procent).
Dat is een ander verhaal dan het gebruikelijke. Het gaat niet over investeringsruimte en niet over conservatisme. Het gaat erover dat er niemand in het bedrijf is die kan bepalen welke stap zinvol is. En dat verklaart ook meteen de kloof met grote bedrijven: die hebben een ICT-afdeling die dit oppakt.
In een bedrijfslandschap dat voor 99,9 procent uit kmo's bestaat, is dat een structureel probleem en geen individueel falen. Bijna alle bedrijven in Vlaanderen zitten in dezelfde positie: de basisinfrastructuur is er, want vrijwel alle bedrijven werken met computers, internet en clouddiensten. Wat ontbreekt is de laag erboven.
Het venijn zit in wat er gebeurt wanneer een bedrijf zonder expertise toch begint. Er zijn drie uitkomsten die we regelmatig tegenkomen.
Het te grote plan. Iemand maakt een plan voor het hele bedrijf, er komt een offerte van vijf cijfers, en het project wordt uitgesteld. Maanden later draait er niets.
De losse tool. Er wordt een pakket aangeschaft dat een probleem oplost, en drie maanden later staat het naast de vier andere pakketten die ook niet met elkaar praten. Het probleem is verplaatst.
Het proefproject dat niemand gebruikt. Er wordt iets gebouwd voor een proces waar niemand last van had, omdat dat het makkelijkste was om te bouwen. Technisch geslaagd, praktisch waardeloos.
Alle drie versterken het derde cijfer uit de lijst: gebrek aan vertrouwen in AI. Wie eenmaal een mislukt traject heeft meegemaakt, begint niet snel opnieuw.
De volgorde is belangrijker dan de techniek, en dat is de kern van dit artikel. Begin bij het proces waar het wekelijks fout gaat en waar iedereen weet dat het knelt, ook als dat een klein proces is.
Praktisch: schrijf een proces uit in handelingen. Wie doet wat, hoe lang duurt het, en waar wordt er gewacht. Niet in techniek, in stappen. Binnen een uur is doorgaans duidelijk waar de winst zit, en het wachten is bijna altijd duurder dan het werken.
Dat eerste stuk levert binnen enkele weken een resultaat op dat u aan uw eigen mensen kunt laten zien. Dat draagvlak hebt u nodig voordat u aan het grote systeem begint, en het is precies wat een te groot plan nooit oplevert. Zie uw eerste automatisering in 30 dagen.
Die 25 procent is terecht en het antwoord is niet dat AI veilig is. Het antwoord is dat u per stap een keuze maakt.
Een groot deel van het werk heeft namelijk helemaal geen taalmodel nodig: een factuur naar de juiste plek verplaatsen, een termijn bewaken, gegevens bij een ondernemingsnummer ophalen. Daar verlaat niets uw omgeving. Alleen stappen zoals het samenvatten van een tekst vragen een model, en daar bepaalt u wat er wel en niet meegaat.
Het belangrijkste: leg die grens vast in het systeem en niet in een afspraak. Een afspraak kan iemand vergeten. Zie GDPR en automatisering in Belgie.
Zodra de expertise er is, komt een kmo sneller vooruit. Er is geen aankoopcommissie, geen stuurgroep en geen bestaande ICT-afdeling die het huidige systeem wil verdedigen. U beslist zelf, en een eerste werkend proces is een kwestie van weken.
Daar komt bij dat de winst relatief zwaarder weegt. Bij een bedrijf van twintig mensen zit de administratie bij een of twee personen die het erbij doen. Dat werkt tot iemand vertrekt, en dan blijkt hoeveel kennis in een hoofd zat. Zie automatisering voor een Vlaamse kmo.
Een proces dat u zelf nog niet scherp hebt, werk dat echt elke keer anders loopt, en het persoonlijke contact zelf. Dat zijn de drie waar het weinig oplevert of schade doet, en ze vooraf herkennen scheelt beide partijen een teleurstelling.
Over bedrijven en sectoren heen komen vier plekken telkens terug, en het is geen toeval dat het alle vier administratie is en geen productie.
De keten van aanvraag naar factuur, omdat dezelfde gegevens daar drie of vier keer worden overgetypt. Sinds e-facturatie via Peppol verplicht is, moet het einde van die keten toch al machineleesbaar zijn, en dat maakt de rest bereikbaar. Zie e-facturatie gebruiken om uw keten te automatiseren.
De inbox, omdat die overal ongeveer evenveel tijd kost en omdat het de eerste automatisering is die mensen zelf zien werken. De telefoon, omdat een gemiste oproep bij bedrijven die op locatie werken vaak een gemiste opdracht is. En de maandrapportage, omdat die uit gegevens komt die er al zijn en toch met de hand wordt samengesteld.
Wat deze vier gemeen hebben is dat ze niets aan uw vak veranderen. Er komt geen nieuw systeem bij waar iedereen mee moet leren werken, en de mensen doen hetzelfde werk. Dat is bewust: een verandering die de vloer raakt kost maanden acceptatie, een verandering die alleen de informatiestroom raakt is binnen weken normaal geworden.
Als u een ding uit dit artikel meeneemt: het probleem is niet dat automatisering moeilijk is, het is dat niemand in uw bedrijf de tijd heeft om te bepalen waar u begint. Dat is een vraag van een gesprek, niet van een project.
Dit artikel hoort bij ons overzicht AI-automatisering in Vlaanderen. Lees ook AI-automatisering in Belgie of neem contact op.
dGEN Productions, AI agency en business-automation partner uit Eindhoven. info@dgenproductions.nl · 06-87413056