Kennisbank / MHS & AI die machines bestuurt
Er is een datum die in elk gesprek over AI en machines hoort: 20 januari 2027. Vanaf dan geldt in de hele Europese Unie verordening 2023/1230, de nieuwe machineverordening. Die vervangt de machinerichtlijn die er decennia lag.
Voor de meeste bedrijven is dat administratief nieuws. Voor wie overweegt om een AI-agent apparatuur te laten bedienen, is het de belangrijkste randvoorwaarde die er is.
Dit artikel legt uit waarom. Het is geen juridisch advies: het is een uitleg van waar de vraag zit, zodat je hem op tijd aan de juiste persoon stelt.
De oude machinerichtlijn ging uit van machines met vast, voorspelbaar gedrag. Een pers perst, een zaag zaagt, en het gedrag van vandaag is dat van volgend jaar.
De nieuwe verordening erkent dat dat niet meer klopt. Voor het eerst dekt de Europese regelgeving expliciet:
Dat is precies de categorie waar een agent op een machine in valt.
Bij MHS hoort bij elk apparaat een referentiebestand. Daarin staat wat het apparaat kan meten, wat er verstelbaar is, en welke veiligheidsgrenzen gehandhaafd worden. Een robotarm krijgt daar een maximale snelheid en toegestane hoeken.
Dat bestand is dus niet documentatie. Het is de plek waar wordt vastgelegd wat er wel en niet mag bewegen, en het wordt afgedwongen onder de agent. Technisch gezien vervult het daarmee een veiligheidsfunctie.
En daar zit de consequentie. Onder de nieuwe verordening vervalt in de hoogste risicocategorieën de mogelijkheid om zelf een conformiteitsverklaring af te geven. Waar een fabrikant nu in veel gevallen zelf mag verklaren dat een machine voldoet, moet daar dan een aangemelde instantie aan te pas komen.
Anders gezegd: wie dat bestand schrijft, schrijft mogelijk een gereguleerd veiligheidsonderdeel. Dat kan de machinebouwer zijn, maar het kan net zo goed de integrator zijn, of een onderzoeker die het even zelf invulde omdat hij de machine het beste kent.
Drie redenen.
Ten eerste: de doorlooptijd van een keuring. Een traject langs een aangemelde instantie is geen formulier maar een proces van maanden. Wie in januari 2027 wil draaien, begint niet in december 2026.
Ten tweede: de standaard wordt nu geschreven. MHS is op 27 augustus 2026 als research preview vrijgegeven en gaat daarna open source. Onder de deelnemers zitten Europese partijen. Wie nu meebouwt aan de vorm van dat referentiebestand, bepaalt mede hoe goed het straks langs een keuring komt.
Ten derde: wat je nu bouwt, draait er straks nog. Een integratie die vandaag wordt opgeleverd, staat in 2027 gewoon te draaien. De verordening kent overgangsregels, maar het uitgangspunt is dat je vooraf weet in welke categorie je valt.
Niet aan je leverancier, maar aan een jurist die machineveiligheid doet.
Die laatste vraag is er een die je technisch kunt beantwoorden, en het antwoord is precies waarom MHS de grens in het apparaat legt en niet in de instructie aan de agent. Zie wie is verantwoordelijk als een agent een machine bedient.
Het betekent niet dat AI op de werkvloer in Europa moeilijk wordt gemaakt. Het betekent dat de categorie waarin het valt nu benoemd is, en dat is beter dan een grijs gebied.
Het betekent ook niet dat elke toepassing hieronder valt. Een agent die metingen uitleest en rapporten schrijft, raakt geen veiligheidsfunctie. Een agent die bepaalt hoe hard een arm mag bewegen, wel. Het verschil zit in de vraag of de agent iets kan doen dat iemand fysiek kan raken.
Dat onderscheid is ook praktisch bruikbaar bij het inrichten van je eerste stap: begin bij het lezen en rapporteren, want daar is de winst direct en de regelgeving licht. Zie voorbereiden op agents die machines aansturen.
Een detail dat vaak wordt overgeslagen, en dat hier praktisch uitmaakt. De oude regels stonden in een richtlijn. Een richtlijn moet elk land eerst in eigen wetgeving omzetten, en daardoor verschilde de uitwerking per lidstaat en liep de invoering uiteen.
Deze keer is het een verordening. Die werkt rechtstreeks en overal tegelijk. Er is dus geen nationale omzetting waar je op kunt wachten, en er is geen versie die in Nederland soepeler uitvalt dan in Duitsland. De datum van 20 januari 2027 geldt in de hele Unie, voor iedereen, in dezelfde vorm.
Voor een machinebouwer die naar meerdere landen levert is dat op termijn eenvoudiger. Voor de planning van dit jaar is het strakker, want er is geen speling meer in het tempo.
Toezicht draait uiteindelijk op bewijs. Twee dingen horen daarom vanaf de eerste dag geregistreerd te worden, en allebei zijn ze technisch eenvoudig zolang je eraan denkt.
Welke grenzen golden, en sinds wanneer. Het referentiebestand dat een apparaat begrenst hoort in versiebeheer, met per wijziging wie hem maakte en waarom. Een grens die je niet kunt terugvinden, kun je ook niet verantwoorden.
Wat het systeem daadwerkelijk deed. Elke opdracht die naar een apparaat ging, met tijdstip en uitkomst. Dat is niet alleen voor toezicht nuttig: het is ook het enige waarmee je achteraf een storing kunt verklaren.
Allebei zijn het dingen die je bij software ook zou willen en meestal niet hebt. Bij hardware is het geen wens maar een voorwaarde.
De verordening geldt in de hele EU en werkt rechtstreeks, dus zonder omzetting in nationale wetgeving. Voor Vlaamse kmo's is de datum en de inhoud daarmee gelijk aan die in Nederland. Wat verschilt is de instantie waar je terechtkomt en de nationale handhaving. Zie ook AI en automatisering in België.
Wij bouwen de agent- en koppellaag en houden de goedkeuringspoort scherp. De certificering van een machine is werk voor de machinebouwer en een aangemelde instantie. Wil je weten waar die scheiding in jouw geval loopt, neem contact op.
dGEN Productions, AI agency en business-automation partner uit Eindhoven. info@dgenproductions.nl · 06-87413056